Vasten volgens Buchinger versus vasten volgens Hildegard: een directe vergelijking

Vasten is een van de oudste praktijken van de mensheid – en beleeft vandaag de dag een opmerkelijke heropleving. Wie op zoek gaat naar de juiste vastenmethode, stuit vroeg of laat op twee heel bijzondere benaderingen: het wetenschappelijk gestructureerde geneeskrachtige vasten volgens Otto Buchinger en het Hildegard-vasten, dat diep geworteld is in de middeleeuwse kloostergeneeskunde. Beide methoden hebben trouwe aanhangers, maar verschillen fundamenteel in hun filosofie, uitvoering en spirituele achtergrond. Dit artikel belicht beide benaderingen uitvoerig – zodat u kunt beslissen welke het beste bij u past.

Wat is vasten volgens Buchinger – en hoe is het ontstaan?

Otto Buchinger (1878–1966) was een Duitse arts die het therapeutisch vasten ontwikkelde vanuit zijn eigen pijnlijke ervaringen. Nadat hij zelf aan een ernstige ziekte leed en met conventionele methoden geen verbetering vond, begon hij intensief te experimenteren met vasten. Wat hij daarbij meemaakte, bracht hem ertoe zijn hele medische loopbaan aan deze methode te wijden. Tegenwoordig zijn de Buchinger-klinieken aan het Bodenmeer en in Marbella wereldberoemd, en het Buchinger-vasten geldt als een van de bekendste medisch begeleide vastenmethoden in het Duitstalige gebied – en sinds 2021 ook als UNESCO-cultuurerfgoed.

Het Buchinger-genezingsvasten is in wezen een aangepaste vorm van sapvasten: tijdens de vastenperiode – doorgaans zeven tot veertig dagen – worden uitsluitend vloeibare voedingsmiddelen ingenomen. Daartoe behoren groentebouillons, versgeperste fruit- en groentesappen, kruidenthee en kleine hoeveelheden honing. De calorie-inname bedraagt ongeveer 200 tot 500 kilocalorieën per dag. Deze duidelijke structuur moet het lichaam in staat stellen om zijn eigen reserves aan te spreken, terwijl tegelijkertijd essentiële voedingsstoffen en mineralen worden aangevoerd. Daarnaast worden stoelgangbevordering door middel van klysma’s of Glaubersalz, lichte lichaamsbeweging zoals wandelingen en rustperiodes aanbevolen.

Een essentieel kenmerk van het Buchinger-vasten is de holistische benadering, die zowel de lichamelijke, emotionele als geestelijke dimensies omvat. Buchinger zelf omschreef het vasten als „een operatie zonder mes”. Hij beschouwde het vastenproces niet alleen als een fysiologisch proces, maar ook als een mogelijkheid om innerlijke rust te vinden en zich te concentreren op het wezenlijke. Meditatie, beleving van de natuur, gesprekken en creatieve activiteiten zijn vaste onderdelen van het klassieke Buchinger-programma in de klinieken.

Otto Buchinger schreef in zijn werk „Das Heilfasten” (1935): „Vasten is het beste medicijn van de natuur, de oudste en meest effectieve geneesmethode die de menselijke geest ooit heeft ontdekt.” – Deze uitspraak weerspiegelt zijn diepe overtuiging, die hij op basis van zijn klinische ervaringen heeft geformuleerd.

Tegenwoordig wordt het Buchinger-vasten in verschillende varianten aangeboden – van poliklinisch begeleide groepsreizen tot klinische programma’s met verblijf. De moderne Buchinger-Wilhelmi-Klinik voert ook onderzoeksprojecten uit naar de metabolische effecten van vasten, die internationaal veel aandacht krijgen. Voor mensen die op zoek zijn naar een duidelijk gestructureerd, medisch onderbouwd kader, geldt het Buchinger-vasten tot op de dag van vandaag als de gouden standaard onder de vastenmethoden. Vastenproducten

Het Hildegard-vasten: kloostergeneeskunde ontmoet spirituele geneeskunst

Hildegard von Bingen (1098–1179) was een benedictijnse non, mystica, componiste – en een van de belangrijkste genezeressen van de middeleeuwen. Haar uitgebreide kennis van de natuurgeneeskunde heeft ze vastgelegd in werken als „Physica“ en „Causae et Curae“. Deze geschriften vormen tot op de dag van vandaag de basis van de Hildegard-geneeskunde, die de afgelopen decennia door de arts dr. Gottfried Hertzka en later door Wighard Strehlow voor een breed publiek toegankelijk is gemaakt. Het Hildegard-vasten is geen modern concept – het komt voort uit een duizenden jaren oude kloostertraditie. Producten van Hildegard von Bingen

Bij het Hildegard-vasten staat de spirituele dimensie vanaf het begin centraal. Hildegard beschouwde de mens als een eenheid van lichaam, ziel en geest – en het vasten als een middel om alle drie de niveaus tegelijk aan te spreken. Het vastenprotocol bevat aanzienlijk meer kruiden en is veelzijdiger dan het Buchinger-model. Typische elementen zijn: speltsoepen en -pap (spelt gold voor Hildegard als het edelste van alle granen), kruidenthee van venkel, bertram en galgant, speciale kruidenmengsels en bepaalde wijnen die met geneeskrachtige kruiden waren bereid. Deze zogenaamde kruidenwijnen – zoals hartwijn van peterselie of lavendelwijn – werden van oudsher in kleine hoeveelheden gewaardeerd als aanvullende huismiddeltjes.

Hildegards kennis van kruiden is daarbij bijzonder diepgaand. Ze maakte een nauwkeurig onderscheid tussen verwarmende en verkoelende kruiden, tussen kruiden die ze „viriditas” – groene levenskracht – noemde, en kruiden die eerder kalmerend werkten. In de context van het vasten spelen vooral verwarmende, stimulerende kruiden een rol: bertram (Anacyclus pyrethrum) wordt bijvoorbeeld al eeuwenlang in de Hildegard-traditie gewaardeerd als steun voor lichaam en geest. Ook galgant (Alpinia officinarum), dat Hildegard prees als ‘het kruid der kruiden’, en venkel als weldadig alledaags kruid zijn vaste onderdelen van het Hildegard-vastenprogramma.

De belangrijkste Hildegard-kruiden in het vastenoverzicht:

Bertram: Wordt al eeuwenlang traditioneel gebruikt in de Hildegard-geneeskunde – gewaardeerd als ‘verwarmer van binnenuit’, van oudsher verwerkt in soepen en kruidenmengsels.

Galangal: Hildegard noemde het het „kruid tegen alle kwalen“ – aromatisch, verwarmend, al sinds de middeleeuwen bekend in de kloosterkeuken en de geneeskunde.

Venkel: „Venkel maakt mensen vrolijk”, schreef Hildegard – het is een van de meest genoemde kruiden in haar geschriften en wordt gewaardeerd als een zachte metgezel in het dagelijks leven.

Alsem: Een klassiek bitterkruid uit de kloostergeneeskunde, dat van oudsher bekend staat als bestanddeel van kruidenmengsels voor de vastentijd.

Het Hildegard-vasten is nauw verbonden met het christelijke kerkelijk jaar. Klassieke vastenperiodes zijn de veertig dagen durende vastentijd vóór Pasen en kortere vastenperiodes vóór andere belangrijke kerkelijke feesten. Deze inbedding in een religieus ritme onderscheidt het Hildegard-vasten fundamenteel van de puur op gezondheid gerichte Buchinger-aanpak. Voor veel beoefenaars is juist dit spirituele kader de echte meerwaarde – het gevoel deel uit te maken van een levende traditie die veel verder reikt dan het louter onthouden van voedsel. BitterKraft Original

De belangrijkste verschillen: methodiek, voeding en filosofie in een directe vergelijking

Het fundamentele verschil tussen beide methoden ligt in hun oorsprong: Buchinger is een door artsen ontwikkeld, medisch begeleid concept uit de 20e eeuw – het Hildegard-vasten is een spiritueel-kloosterlijke praktijk uit de middeleeuwen, die is gebaseerd op de overgeleverde kruidenkennis van een benedictijnse non.

Bij een vergelijking van de concrete voedingsmiddelen komen opvallende verschillen naar voren. Het Buchinger-vasten beperkt zich strikt tot vloeistoffen – sappen, bouillons, theeën. Vast voedsel is uitgesloten. Het Hildegard-vasten staat daarentegen bepaalde vaste gerechten toe: vooral spelt in de vorm van pap, soepen en eenvoudig brood. Daardoor is het qua calorieën iets ruimhartiger en voor veel mensen in het dagelijks leven gemakkelijker vol te houden. Aan de andere kant vereist het Buchinger-vasten in zijn zuivere vorm een strengere discipline, wat sommigen omschrijven als een ingrijpendere ervaring.

Een ander belangrijk verschil betreft de integratie van kruiden. Terwijl bij het Buchinger-vasten kruidentheeën vooral als aangename aanvulling dienen, vormen kruiden bij het Hildegard-vasten een actief en belangrijk onderdeel van het totale concept. Elk kruid heeft bij Hildegard een eigen kwaliteit, een eigen „ziel“ – en de keuze van de kruiden is afgestemd op het individuele type van de vastende, zijn constitutionele aanleg en het seizoen. Deze diepgaande, symbolisch geladen kennis van kruiden maakt het Hildegard-vasten tot een op zichzelf staande geneeskunst, die veel verder gaat dan louter voedingsleer.

Beide methoden benadrukken de verbinding tussen lichaam, ziel en geest – maar op verschillende manieren: Buchinger verankert deze holistische benadering in een medisch programma met beweging, rust en psychologische begeleiding. Hildegard verankert deze in gebed, liturgie en de spirituele beleving van de natuur als Gods schepping.

Wat de begeleiding betreft: het Buchinger-vasten wordt idealiter in een kliniek of onder toezicht van een natuurgeneeskundige of een arts uitgevoerd. Voor langere vastenperiodes vanaf tien dagen is medische begeleiding sowieso aan te raden. Het Hildegard-vasten kan daarentegen – in kortere vorm – vaak ook op eigen verantwoordelijkheid thuis worden uitgevoerd, temeer omdat er talrijke boeken en cursussen van gecertificeerde Hildegard-therapeuten beschikbaar zijn. Voor beide methoden geldt: wie aan een onderliggende aandoening lijdt of medicijnen gebruikt, dient vooraf medisch advies in te winnen.

Voor wie is welke methode geschikt? Een eerlijk hulpmiddel bij het nemen van een beslissing

De vraag „Buchinger of Hildegard?“ kan niet in algemene termen worden beantwoord – het hangt in belangrijke mate af van de persoonlijke doelen, het levensritme en de innerlijke houding van degene die vast. Het loont de moeite om eerlijk na te denken over wat je van het vasten verwacht: gaat het in de eerste plaats om een ingrijpende fysieke pauze? Om spirituele bezinning? Om het versterken van een traditionele praktijk? Of om een combinatie van dit alles?

Het Buchinger-vasten is met name aan te raden voor mensen die waarde hechten aan een duidelijk gestructureerd, wetenschappelijk onderbouwd kader. Wie voor het eerst vast en de voorkeur geeft aan medische begeleiding, doet er goed aan te kiezen voor een Buchinger-programma. Ook voor mensen die op zoek zijn naar een intensieve, ingrijpende ervaring en bereid zijn om een week of langer uit het dagelijkse leven te stappen, biedt het vasten in de Buchinger-kliniek optimale omstandigheden. De combinatie van sapkuur, beweging, rust en psychologische begeleiding is professioneel uitgewerkt en heeft zich bewezen. Darm- en spijsverteringsproducten

Het Hildegard-vasten spreekt daarentegen vooral mensen aan voor wie vasten niet alleen een lichamelijke, maar ook een diep spirituele daad is. Wie zich verbonden voelt met de christelijke mystiek, de kloostergeneeskunde of de middeleeuwse kruidenkennis, zal in het Hildegard-vasten een thuis vinden. Het is ook zeer geschikt voor mensen die vasten liever in hun dagelijks leven willen integreren – bijvoorbeeld als regelmatige, kortere vastenperiodes in overeenstemming met het kerkelijk jaar. De toestemming om speltpap en kruidensoepen te eten, maakt het toegankelijker voor degenen die puur sapvasten te uitdagend vinden.

Traditionele kruiden om bij de maaltijd te gebruiken – voor de vastentijd en daarna:

• Venkel: In de kloostergeneeskunde al eeuwenlang traditioneel gewaardeerd als een mild kruid voor dagelijks gebruik – als thee of in soepen, en van oudsher vooral tijdens de vastentijd gebruikt.
• Galangal: Al sinds de middeleeuwen bekend in de Hildegard-traditie – verwarmend en aromatisch, van oudsher gebruikt in kruidenmengsels en kruidenwijnen.
• Bertram: Wordt in de Hildegard-geneeskunde van oudsher gebruikt als „inwendige verwarming“ – historisch gedocumenteerd als bestanddeel van vastensoepen en geneeskrachtige mengsels.
• Brandnetel: Van oudsher bekend als een voedzaam voorjaarskruid – gekweekt in kloostertuinen en traditioneel tijdens de vastentijd gebruikt als thee of soep.
• Duizendblad: Al eeuwenlang gewaardeerd in de volksgeneeskunde en de kloostergeneeskunde – traditioneel bekend als thee tijdens vastenperiodes en als ingrediënt in de kruidenkeuken.
• Alsem: Een klassiek bitterkruid met een lange traditie in de kloostergeneeskunde – dat van oudsher werd gebruikt als onderdeel van kruidenmengsels voor innerlijke bezinning en zuivering. BitterKraft Original

Wie niet kan kiezen, hoeft dat misschien helemaal niet te doen: een bewust opgezette vastenperiode kan elementen van beide methoden combineren – de duidelijke structuur van het Buchinger-vasten met de kruidengeschiedenis en spiritualiteit van de Hildegard-benadering. Veel ervaren vastenbegeleiders raden precies dat aan.

Uiteindelijk geldt voor beide methoden hetzelfde: vasten is geen dieet, geen kortetermijnmaatregel, maar een levenshouding – een bewuste keuze om even stil te staan, naar je eigen lichaam te luisteren en ruimte te maken voor wat echt belangrijk is. Of je nu een sapje in de hand hebt of kruidenthee volgens het recept van Hildegard drinkt: de eerste stap is altijd de innerlijke bereidheid. En die kan iedereen voor zichzelf vinden – geheel onafhankelijk van de gekozen methode. Vastenproducten

Hildegard von Bingen schreef in „Causae et Curae”: „De mens moet zijn lichaam kastijden, opdat de ziel bevrijd wordt en tot God kan opstijgen.” – Deze spirituele grondhouding, die vasten beschouwt als een weg naar innerlijke vrijheid, doordringt de gehele Hildegard-geneeskunde en onderscheidt deze fundamenteel van puur lichamelijke benaderingen van vasten.

Welke methode u ook kiest: een goede voorbereiding is in elk geval belangrijk. Daartoe behoren het geleidelijk afbouwen van koffie, alcohol en sterk bewerkte voedingsmiddelen in de dagen voorafgaand aan het vasten, voldoende slaap en – vooral bij het eerste vasten – begeleiding door een ervaren vastenbegeleidster of een natuurgeneeskundige. Ook het afbouwen van het vasten, dat wil zeggen het geleidelijk weer opnemen van vast voedsel, moet bewust worden aangepakt: rustig, dankbaar en zonder meteen terug te vallen in oude eetgewoonten. Leverproducten van Bitterkraft