De speltrecepten van Hildegard von Bingen voor een gezonde spijsvertering

Wie zich verdiept in de traditionele kloostergeneeskunde, stuit onvermijdelijk op een van de meest fascinerende persoonlijkheden uit de middeleeuwen: Hildegard von Bingen. Deze abdis, mystica en natuurgeneeskundige uit de 12e eeuw heeft ons een oeuvre nagelaten dat tot op de dag van vandaag niets van zijn uitstraling heeft verloren. Bijzonder opmerkelijk is haar diepe overtuiging dat spelt – het „oergraan“ uit de velden van het Westen – een sleutelrol speelt voor het lichamelijk welzijn. Haar aantekeningen in Physica en Causae et Curae zijn tot op de dag van vandaag een bron van inspiratie voor iedereen die geïnteresseerd is in natuurgeneeskunde en bewuste voeding. In dit artikel duiken we in Hildegards wereld van spelt, verkennen we haar overgeleverde recepten en laten we zien hoe deze duizenden jaren oude wijsheid in het moderne dagelijkse leven kan worden geïntegreerd.

Hildegards visie op spelt: de „koning van de granen“

Hildegard von Bingen kende de spelt een bijzondere plaats toe onder alle graansoorten. In haar werk Physica Ze noemde het het beste graan dat de mens kan eten – warm, vet en rijk aan kracht. Voor Hildegard was spelt geen gewoon voedingsmiddel, maar een geschenk van de natuur dat zowel lichaam als ziel voedt. Deze beoordeling was niet willekeurig, maar paste in haar uitgebreide systeem van de vier-sappenleer, volgens welke elk voedingsmiddel bepaalde eigenschappen heeft, zoals warmte, kou, vochtigheid of droogte, waardoor het in wisselwerking treedt met het menselijk organisme.

Hildegard von Bingen wordt beschouwd als een van de belangrijkste figuren uit de Europese kloostergeneeskunde – en spelt was in haar overgeleverde geneeskundige kennis het enige graan dat zij zonder voorbehoud aan iedereen aanbeveelde.

In tegenstelling tot tarwe, waaraan zij gemengde eigenschappen toeschreef, beschouwde Hildegard spelt als een evenwichtig, harmonieus graan. Ze benadrukte dat speltmeel, speltpap en speltsoep niet alleen verzadigen, maar ook op een diepgaande, holistische manier het algemene welzijn van de mens kunnen ondersteunen. Voor de monniken en nonnen van haar klooster in Rupertsberg was spelt daarom een dagelijks onderdeel van de maaltijden – niet alleen om praktische redenen, maar als bewuste keuze voor een voedzame, harmonieuze voeding. Producten van Hildegard von Bingen

Wat Hildegard over spelt schreef, klinkt vanuit hedendaags perspectief verbazingwekkend vooruitziend. Spelt bevat in vergelijking met moderne zachte tarwe een hoger gehalte aan bepaalde mineralen en voedingsvezels, evenals een kenmerkend glutenprofiel dat door veel mensen als beter verteerbaar wordt ervaren. De traditie die zich uitstrekt van Hildegards klooster tot in onze tijd is daarom meer dan louter nostalgie – het is een levend cultureel erfgoed dat de moeite waard is om te ontdekken. In de wereld van de BitterKraft Original Dankzij kruiden en de natuurgeneeskunde heeft spelt tegenwoordig weer een vaste plaats veroverd.

„Spelt is het beste graan: warm, vet en krachtig. Het voorziet degene die het eet van gezond vlees en gezond bloed, maakt de ziel opgewekt en brengt vreugde.” – Hildegard von Bingen, Physica (12e eeuw)

Traditionele speltrecepten uit de kloosterkeuken

De kloosterkeuken uit de middeleeuwen was geen keuken van schaarste – het was een keuken van wijsheid. Hildegard von Bingen en haar gemeenschap combineerden voeding met zorg, rituelen en diepgaande kennis van de natuur. De overgeleverde recepten uit deze traditie zijn eenvoudig, maar zorgvuldig samengesteld. Ze zijn gebaseerd op een klein aantal hoogwaardige ingrediënten en laten zien dat genot en welzijn van oudsher hand in hand kunnen gaan. Drie receptideeën staan daarbij in het bijzonder centraal: de klassieke speltpap, de speltsoep met kruiden en de Hildegard-speltkoekjes.

De Hildegard-speltpap is waarschijnlijk het bekendste recept uit deze traditie. Het wordt bereid met speltmeel of grof speltgriesmeel, langzaam gekookt in water of speltbouillon en op smaak gebracht met een snufje galgant – een door Hildegard zeer gewaardeerde specerij. Galangal behoorde tot de favoriete specerijen van Hildegard, die ze in talrijke van haar recepten gebruikte. De pap wordt traditioneel aangevuld met wat spelt- of havervlokkenboter en een vleugje venkelzaad, die al eeuwenlang traditioneel worden gebruikt in de kloostergeneeskunde. Het resultaat is een verwarmende, verzadigende maaltijd die vooral ’s ochtends of ’s avonds goed tot zijn recht komt. Darm- en spijsverteringsproducten

Hildegard-speltpap – Het basisrecept:

• 100 g speltmeel of speltgries (grof)
• 500 ml water of zelfgemaakte speltbouillon
• 1 mespuntje gemalen galgant
• ½ theelepel venkelzaadjes, licht aangedrukt
• 1 theelepel boter of ghee
• snufje zeezout

Bereiding: Laat het speltmeel in de bouillon onder voortdurend roeren op middelhoog vuur ongeveer 20 minuten sudderen. Roer de galangal, venkel en zout erdoor en laat tot slot de boter smelten. Serveer warm.

De Hildegard-gerstsoep is een ander kernonderdeel van het kloostermenu. Voor deze soep wordt spelt een nacht lang geweekt en vervolgens langzaam in ruim water gekookt, totdat de korrels zacht en licht gezwollen zijn. Op smaak gebracht wordt de soep met lavas, peterselie en – geheel volgens Hildegards aanbeveling – een vleugje bertram (Anacyclus pyrethrum), een ander kostbaar kruid dat al eeuwenlang traditioneel bekend is in de natuurgeneeskunde. De soep kan als lunchgerecht worden geserveerd en is uitermate geschikt als verwarmende, lichte maaltijd in het koudere seizoen. Wie dat wil, kan de soep verfijnen met een paar druppels pompoenpitolie of geroosterde speltkorrels.

Ten slotte zijn de Speltbroodjes te vermelden: platte broden die zonder gist worden gebakken en een lange traditie hebben in de kloosterbakkerij. Hildegard raadde speltmeel uitdrukkelijk aan voor het bakken van brood, omdat het volgens haar bijzonder voedzaam en licht verteerbaar was. De platbroden worden gemaakt van volkoren speltmeel, water, een beetje zout en naar smaak kruiden zoals komijn of venkel. Het deeg wordt tot platte schijven gevormd en in een droge pan of in de oven gebakken. Ze passen uitstekend bij kruidenkwark, gerijpte kaas of gewoon met wat boter – precies zoals dat in middeleeuwse kloosters gebruikelijk was.

Geneeskrachtige kruiden en specerijen die Hildegard bij spelt aanraadde

Hildegards speltrecepten waren nooit bedoeld als op zichzelf staande maaltijden. Vanuit haar holistische visie waren specerijen en kruiden onmisbare aanvullingen die de werking van elk gerecht compleet maakten. Ze kende de aromatische planten uit haar regio door en door en gebruikte ze doelgericht – niet louter als smaakmakers, maar als uitdrukking van een diepe verbondenheid tussen mens, natuur en voedsel. Galangal, bertram, venkel, lavas en wilde tijm komen in haar geschriften steeds weer voor in verband met speltgerechten. Producten van Hildegard von Bingen

Galangal – vaak aangeduid als ‘het Hildegard-kruid’ – was in de middeleeuwse kloostergeneeskunde een zeer gewaardeerd aromatisch middel, dat traditioneel bij graangerechten werd geserveerd en tot op de dag van vandaag in de natuurgeneeskunde wordt gebruikt.

Hildegards favoriete kruiden voor speltgerechten:

• Galangal (Alpinia officinarum): In de Hildegard-geneeskunde een van de belangrijkste specerijen überhaupt – wordt al eeuwenlang traditioneel gebruikt in verwarmende graangerechten en in de kloostergeneeskunde.
• Bertram (Anacyclus pyrethrum): Van oudsher bekend als ‘Hildegards huiskruidenmengsel’ – traditioneel gebruikt in soepen en pap om de maaltijd een rijke smaak te geven.
• Venkelzaad (Foeniculum vulgare): Venkel wordt al sinds de oudheid gewaardeerd in de Europese kruidentraditie en wordt in de kloostergeneeskunde al eeuwenlang traditioneel gebruikt als smaakmaker voor graangerechten.
• Liefstok (Levisticum officinale): Het „Maggiekruid” uit de kloostertuinen – van oudsher bekend als aromatische toevoeging aan speltsoepen en hartige pap.
• Kruidnagel / Wilde tijm (Thymus serpyllum): Deze plant kwam veel voor in middeleeuwse kloostertuinen en wordt al eeuwenlang traditioneel gebruikt als kruid voor speltbroodjes en soepen.
• Komijn (Carum carvi): Een van de oudste specerijen van Midden-Europa – van oudsher bekend als bijgerecht bij brood en gebak, en al eeuwenlang traditioneel gebruikt in de natuurgeneeskunde.

Wat Hildegards kruidenselectie zo opmerkelijk maakt, is haar consequentie: ze combineerde spelt altijd met specerijen die in haar temperatuurleer als ‘warm’ of ‘matig warm’ werden beschouwd en zo de eigenschappen van het graan aanvulden. Galanga en bertram werden bijvoorbeeld beschouwd als vurig-warm, terwijl venkel als licht verwarmend werd omschreven. Deze combinatieleer weerspiegelt het middeleeuwse wereldbeeld, waarin voedsel, natuur en welzijn als een ondeelbare eenheid werden beschouwd. Wie vandaag de dag Hildegards recepten nakookt, proeft deze overtuiging in elke hap – en begrijpt waarom deze traditie ook na bijna duizend jaar nog steeds mensen inspireert. BitterKraft Original

Naast deze kruiden raadde Hildegard ook het gebruik van speltbouillon als op zichzelf staande drank aan. Hiervoor worden speltkorrels enkele uren in water gekookt, gezeefd en wordt de ontstane goudkleurige bouillon warm gedronken. Deze bouillon werd in kloosters gewaardeerd als een voedzame, versterkende drank, die vooral in tijden van zwakte of na lange Vastenproducten-fasen traditioneel werd geserveerd. Het is eenvoudig te bereiden en vormt tot op de dag van vandaag een prachtig ritueel voor een moment van bezinning in het dagelijks leven.

Spelt in het dagelijks leven: Hildegards wijsheid in een moderne interpretatie

Het mooie aan Hildegards speltwereld is haar tijdloosheid. De recepten en aanbevelingen van de middeleeuwse abdis kunnen zonder veel moeite in een modern dagritme worden geïntegreerd – en dat zonder in te boeten aan genot of afwisseling. Wie Hildegards filosofie omarmt, denkt niet in termen van verboden, maar in termen van toevoegingen: meer spelt, meer kruiden, meer bewustzijn van wat er dagelijks op tafel komt. Deze houding sluit uitstekend aan bij het concept van een holistische, natuurlijke levensstijl, zoals die ook op Producten van Hildegard von Bingen steeds weer aan de orde komt.

Een praktische manier om Hildegards nalatenschap in het dagelijks leven te integreren, is door bewust te switchen: tarwebrood vervangen door speltbrood, witte griesmeel door speltgriesmeel, lichte pasta door volkoren speltpasta. Wie ’s ochtends de dag begint met warme speltpap – op smaak gebracht met galangal, venkel en een lepel honing – volgt daarmee een traditie die al eeuwenlang in kloostergemeenschappen in ere wordt gehouden. Deze kleine verandering in het dagelijkse ritueel kan het algemene welzijn op een subtiele, maar merkbare manier verrijken. Vooral in combinatie met andere aspecten van de Hildegard-kuur, zoals het gerichte gebruik van BitterKraft Original Kruiden vormen de basis van een holistische voedingsfilosofie. Leverproducten van Bitterkraft

Wie spelt consequent in zijn of haar eetpatroon opneemt en daarbij gebruikmaakt van Hildegards kruidenadviezen, volgt een van de oudste Europese voedingstradities – en sluit zich aan bij een culturele wijsheid die generaties lang stand heeft gehouden.

„In de Hildegard-geneeskunde wordt spelt niet gezien als een dieetmiddel, maar als een basisvoedingsmiddel met een holistische benadering – een visie die tegenwoordig zowel voedingswetenschappers als natuurgeneeskundigen fascineert.” – Dr. Wighard Strehlow, directeur van het Hildegard-centrum Allgäu, uit een interview over monastieke voedingsgeneeskunde

Voor gezinnen met kinderen zijn Hildegards speltrecepten bijzonder interessant, omdat ze eenvoudig en voedzaam zijn en geen kunstmatige toevoegingen bevatten. Speltkoekjes bijvoorbeeld kun je in een handomdraai samen met de kinderen bereiden – het kneden, vormen en bakken wordt een gezamenlijk ritueel, waarbij kennis over natuurlijke voeding en kruiden op een speelse manier wordt overgebracht. Hetzelfde geldt voor de speltpap: deze kan zoet worden geserveerd met bessen en honing, maar ook hartig met kruiden en kaas, en biedt daarmee een variatie die zelfs kieskeurige kleine eters aanspreekt.

Wie zich verder wil verdiepen in de wereld van de Hildegard-geneeskunde, vindt op Producten van Hildegard von Bingen een schat aan aanvullende informatie, producten en inspiratie rond de holistische natuurgeneeskunde van de middeleeuwse abdis. Of het nu gaat om een klassieke Hildegard-kuur, gerichte kruidenmengsels of hoogwaardige speltproducten uit biologische teelt – de verbinding tussen oude kennis en het moderne leven is vandaag de dag levendiger dan ooit. En met elke warme lepel speltpap, gekruid met galgant en venkel, wordt deze verbinding een stukje tastbaarder en persoonlijker. Dat is misschien wel de mooiste erfenis die Hildegard von Bingen ons heeft nagelaten: de uitnodiging om voedsel weer als een geschenk te beschouwen – en bewust, met smaak en met plezier te koken en te eten.