Bärwurz – een geschenk van de Europese bergweiden

De Bärwurz (Meum athamanticum) is een typisch bergkruid. Het belangrijkste verspreidingsgebied strekt zich uit van Spanje in het westen tot Polen in het oosten, Bulgarije in het zuidoosten en Calabrië en Marokko in het zuiden. De plant komt zowel in de Alpen voor als in de Karpaten, de Pyreneeën en in het Ertsgebergte, het Reuzengebergte en het Balkangebergte. De berenkruid voelt zich het meest thuis op middelhoge tot hogere hoogten onder de boomgrens. Ze houdt van eerder voedselarme en kalkarme bodems en heeft graag weiden om zich heen, maar kan ook goed overweg met rotshellingen. Bovendien moet het lekker zonnig zijn.

Hildegards Tipp:

• Fein abgestimmte Gewürzmischung mit Süßholz und Galgant
• Rezeptur auf Basis von 800 Jahren Klosterwissen
• Bitterkraft – der Pionier seit 1996 von 4.000 Heilpraktikern verwendet!
• Beste Naturheilkunde: Bio & vegan

De Bärwurz en haar verwanten

Dit overblijvende kruid behoort tot de schermbloemigen (Apiaceae). Binnen deze familie maakt de berenkruid deel uit van de grote onderfamilie Apioideae en vormt daar de enige soort van het geslacht Meum. Naast de berenkruid behoren tot deze onderfamilie soorten als selderij, venkel, anijs, wortelen, lavas, dille, komijn, kruidnagel, koriander, kervel, pastinaak en nog vele andere. De Bärwurz lijkt het meest op venkel, waaraan ook haar opvallende, intense geur doet denken. Daarom heeft ze alternatieve namen zoals Beer-, alpen- of bergvenkel.

De Bärwurz – Betekenis en geschiedenis

De benaming ‘Meum’ voor berenklauw is afgeleid van het Griekse woord voor ‘vroedvrouw’ – een duidelijke aanwijzing voor het oorspronkelijke gebruik van het kruid. Ook de Duitse naam Bärwurz of "Beerwortel" heeft waarschijnlijk minder te maken met Meister Petz dan met het werkwoord "bevallen".

Als geneesmiddel wordt de berenwortel al sinds de oudheid gebruikt. Zo wordt het al genoemd bij Galenos van Pergamon, maar ook bij de nog iets vroegere Pedanios Dioskurides uit het Klein-Aziatische Tarsos. Hij wijdt aan de Bärwurz in zijn baanbrekende werk „De materia medica“ („Over geneesmiddelen“) een hele alinea. Daarin schrijft hij over het kruid pijnstillende effecten bij blaas-, nier- en andere spijsverteringsklachten, evenals bij gewrichtsaandoeningen. Daarnaast zijn behandelingen voor Ondersteuning bij de menstruatie genoemd. Als Latwerge dus samen met honing wordt ingekookt, zou het tegen Borstreuma helpen.

Latwergen maakte ook gebruik van Hildegard van Bingen Graag. Maar berenkruid, dat ze ‘berenvenkel’ noemt, verwerkt ze tot poeder en doet ze tegen hoge koorts en tegen jicht . In paragraaf 135 van haar natuurkundig werk „Physica“ beschrijft zij het kruid als warm en met een droge werking. Volgens haar hebben de verse wortels, fijngemalen in azijn, bovendien een heilzame werking tegen geelzucht.

Wat zit er in de Bärwurz?

Een van de belangrijkste ingrediënten van Bärwurz behoren etherische oliën en de bijbehorende aromatisch geurende monoterpenen. Daarnaast zijn er nog andere oliën secundaire plantstoffen zoals fenylacrylzuren, voornamelijk in de vorm van cafeïnezuur, en ftaliden, waaronder ligustilide en diligustilide.

Hoe wordt Bärwurz gebruikt?

De Bärwurz werd vroeger zeker vaker gebruikt. Tegenwoordig wordt het zelden nog als geneeskrachtig kruid gebruikt, maar ook in de keuken is het zeldzaam geworden. Toch is „de Bärwurz” uit het Beierse Woud een schnaps in aardewerken flessen met extracten van de berenklauwwortel, die velen ongetwijfeld kennen. Tot de bekende berenklauwspecialiteiten behoren bovendien de Bärwurz-kruidenzout uit het Zwarte Woud en de Bärwurz- of Köppernickel-soep uit het Ertsgebergte. Voor beide wordt het jonge blad van de berenklauw gebruikt. Het is bovendien aan te raden om het blad van de berenklauw bij voorkeur samen met bieslook te gebruiken voor Kruidendips, -quarks en -kaas te gebruiken.