Bärwurz in de kloostergeneeskunde

De middelgebergten van West- en Midden-Europa vormen het natuurlijke verspreidingsgebied van de berenkruid (Meum athamanticum). Hier komt het kruid vooral voor in open loofbossen, op schrale weiden en op rotsachtige plekken. Tegenwoordig kennen we de struikachtig groeiende plant voornamelijk door de verwerking ervan tot schnaps. Al in de middeleeuwen werd ze gebruikt als geneeskrachtige plant en sierde ze vaak de wijdverspreide kloostertuinen, waaronder ook die van de abdis Hildegard van Bingen. Want in de Hildegard-geneeskunde vormt Bärwurz tot op de dag van vandaag het hoofdbestanddeel van bepaalde preparaten.

Binnen het geslacht Meum, dat tot de familie van de schermbloemigen behoort, is deze plant de enige vertegenwoordiger. Tegenwoordig staat de berenklauw in veel regio’s van Duitsland onder natuurbescherming.

Bärwurz bevat een bonte mix van verschillende bestanddelen, waaronder etherische oliën, vette oliën, monoterpenen, koffiezuur en ftaliden. De etherische oliën zijn verantwoordelijk voor de intense geur van de plant, die sterk doet denken aan venkel en lavas en zelfs na het drogen niet verdampt.

Vanwege haar met een krachtige, kruidige smaak In de keuken worden de verse bladeren, de zaden en de wortelstokken van de berenklauw graag gebruikt. In de Schotse Hooglanden is het kruid een typisch specerij. Maar ook hier wordt het vaak gebruikt om kruidenkwark, -kaas en -zout op smaak te brengen. De plant past qua smaak bijzonder goed bij dille. Van planten die minstens drie jaar oud zijn, kunnen ook de wortels als groente worden gebruikt.

Als geneeskrachtige plant wordt berenklauw geplet voor kompressen bij huidaandoeningen of als thee, bereid uit de bladeren tegen spijsverteringsklachten verwerkt. Bij inwendig gebruik zou de plant een eetlustopwekkende en spijsverteringbevorderende werking hebben, waarop ook het effect van de gelijknamige kruidenschnaps is gebaseerd.

Traditioneel wordt de plant in de kruidengeneeskunde echter gebruikt bij vrouwenkwalen, zoals tijdens de zwangerschap en bij menstruatiepijn. Vermoedelijk is de naam al afgeleid van de behandeling van aandoeningen die de baarmoeder betreffen. Al in de middeleeuwen was de kruidkundige Hildegard von Bingen onder de indruk van de berenklauw en gebruikte ze deze veelvuldig in haar Hildegard-geneeskunde. Haar beproefde perenpap voor het ontgiften, die de heilige kostbaarder achtte dan goud, bevat deze kruidige plant als belangrijkste kruid.

Bärwurz ontwikkelt een uitgesproken wortelstok, die tot een meter diep in de grond kan reiken. Aan de kale stengels van de ongeveer 30 centimeter hoge plant groeien langwerpige, veerachtige bladeren. Vanaf begin juni begint de berenklauw te bloeien. Uit de witte tot geelachtig-witte bloemen ontstaan vervolgens de zaden.

De gelijknamige sterke drank wordt vaak niet gebrouwen van berenkruid. In plaats daarvan wordt de verwante Alpen-moederwortel (Mutellina adonidifolia) gebruikt voor de productie van schnaps.