Schoellkraut – geneeskrachtige werking en toepassing

Grote stinkende kruid (Chelidonium majus) behoort tot de papaverachtigen en kwam vroeger alleen voor in de gematigde tot warme klimaatzones in Eurazië, met name in het Middellandse Zeegebied, te vinden. Met de kolonisten die daarheen zijn geëmigreerd, heeft de stinkende duizendknoop zich ook in Noord-Amerika verspreid. Het wordt door de meeste tuinders als onkruid beschouwd.

Deze stikstofminnaar voelt zich vooral thuis in de buurt van mensen: puinplaatsen, bermen en zelfs spleten in muren zijn zijn thuis. Stinkende duizendknoop houdt van halfschaduw tot halfschaduw en vrij warm. Het wijst op frisse en stikstofrijke bodems daarheen.

In de volksgeneeskunde wordt stinkende gouwe uitwendig voorgeschreven tegen wratten, hetzij de plantendelen rechtstreeks, hetzij in de vorm van een zalf. Het kruid kan echter huidirritaties veroorzaken. Gebruik het daarom nooit zonder medisch advies.

Bij inwendig gebruik werd stinkend gouwe lange tijd beschouwd als een middel tegen krampen van de spijsverteringsstelsel en winderigheid. Behandel uzelf echter nooit zelf met de plant of met producten die deze bevat – overleg eerst met uw arts. Want bij verkeerd gebruik kan stinkende duivenbloem namelijk vergiftigingsverschijnselen veroorzaken en er bestaat bovendien al enkele jaren het vermoeden dat de plant de lever beschadigt.

Zo zijn er ook uiteenlopende bevindingen over de vraag of het Positieve of negatieve risico-batenverhouding moet worden beoordeeld. Een rapport van de European Scientific Cooperative on Phytotherapy (ESCOP) heeft de verhouding als positief beoordeeld en daarmee aangegeven dat het zou kunnen worden gebruikt bij lichte krampen in het bovenste maag-darmkanaal en bij lichte galklachten. Kort daarna kwam het Comité voor kruidengeneesmiddelen (HMPC) van het Europees Geneesmiddelenbureau echter tot precies de tegenovergestelde conclusie.

Als lid van de papaverfamilie zit stinkende duifskers vol met de meest uiteenlopende Alkaloïden. Tot nu toe hebben wetenschappers er meer dan 20 kunnen isoleren en identificeren. Ze komen in de hele plant voor, maar voor medicinale doeleinden wordt alleen het bovengrondse deel gebruikt. In de herfst is de wortel zelfs zeer giftig, omdat de alkaloïden zich in die periode daar concentreren!
De bekendste alkaloïden van de stinkende gouwe zijn:

• Berbervrouw
• Chelidonine
• Spartein
• sanguinarine

Zoals we hierboven al hebben uitgelegd, kan te veel stinkende gouwe kan giftig zijn. Zoals Paracelsus destijds al terecht opmerkte: de dosis bepaalt hier of iets giftig is. In zeldzame gevallen kunnen er in verband met stinkende gouwe maag- en darmklachten optreden. Bij een klein aantal patiënten verslechtert de leverfunctie en helaas is er zelfs leverfalen vastgesteld tijdens het gebruik van stinkende gouwe. Hierbij moet echter worden opgemerkt dat stinkende gouwe niet direct als oorzaak van het leverfalen kon worden aangewezen. 

De oorzaak van alle klachten lijkt echter in de alkaloïden te liggen. Deze mogen bij mogen niet worden ingenomen bij bestaande lever- en galwegontstekingen. Als u dus te veel stinkende gouwe hebt ingenomen, uit zich dat in maagpijn, darmkrampen en vaak een drang om te plassen.

Voor een stinkend kruid-thee neemt u één tot twee theelepels thee van gesneden en gedroogde stinkende gouwe-bladeren en giet er 150 ml kokend water op. De trektijd bedraagt 10 minuten. Gebruik bij voorkeur losse thee van hoge kwaliteit. Om bijwerkingen zoveel mogelijk te voorkomen, moet u de dosering geleidelijk opvoeren. Beginnen met een half theelepeltje losse thee is ideaal.  

De geschiedenis van de stinkende gouwe is bijna net zo oud als de natuurgeneeskunde zelf. Al in de Oudheid zijn er aanwijzingen voor het natuurgeneeskundig gebruik van stinkende gouwe. Daarnaast zijn er Verwijzingen naar de stinkende droesne door Hildegard von Bingen en door de de Griekse arts Hippocrates. Het middel werd toen al gebruikt tegen spijsverteringsklachten, krampen en wratten.

In de middeleeuwen was de stinkende duizendknoop een vast onderdeel van de volksgeneeskunde. Het werd gebruikt tegen leverproblemen en geelzucht. Na verloop van tijd ontstonden er steeds meer mythen rond de stinkende duizendknoop; het werd bijvoorbeeld gebruikt tegen boze geesten of als een geschenk van God.

Deze duizenden jaren oude traditie wordt voortgezet: ook vandaag de dag worden er nog medische toepassingen voor stinkend gouwe gevonden. Het wordt daarbij voornamelijk gebruikt tegen lichte maag- en darmklachten zoals lichte krampen. De stinkende gouwe staat echter symbool voor het feit dat we natuurgeneeskundige inzichten, zoals die van Hildegard von Bingen, in ere moeten houden.

Het rechtop groeiende, vertakte kruid bereikt een hoogte van ongeveer 60 centimeter hoog. De bladeren lijken met hun inkepingen op eikenbladeren, zijn aan de onderkant lichter van kleur en zijn over het geheel bedekt met een wasachtige laag waardoor water eraf parelt. Tijdens de lange bloeiperiode van de lente tot de herfst straalt de stinkende duizendknoop met zongeel bloemen.

Om stinkende gouwe van zo goed mogelijke kwaliteit te krijgen, is het aan te raden om deze gewoon zelf te kweken. In talrijke tuinen komt stinkende gouwe al voor als ongewenst onkruid, hoewel het eigenlijk een mooie vaste plant is. Als u doelgericht stinkend gouwe wilt aanplanten, worden de zaden in maart in de volle grond gezaaid. De zaden moeten daarbij slechts heel lichtjes met aarde worden bedekt of ingewerkt. Zaden van stinkend gouwe zijn Lichtkiemers en ontkiemen niet in volledige duisternis.

De winterharde stinkend kruid heeft daarna niet veel verzorging nodig. Eén keer per maand een beetje vloeibare mest en de stinkend kruid heeft meer dan hij zich kan wensen. Aangezien de stinkend kruid zich snel vanzelf verspreidt, moeten de peulen worden verwijderd voordat ze rijp zijn. 

Let op: het sap dat uit de bladeren stroomt wanneer deze beschadigd raken, is sterk kleurend en bijtend. Daarom dragen tuiniers graag handschoenen als ze met stinkend kruid werken.

Stinkende gouwe wordt in mei en juni geoogst. Hiervoor wordt gewoon het hele bovengrondse deel van de plant uitgetrokken. 

Leuke weetjes over de stinkende duizendknoop

Het oranjegele, melkachtige plantensap dat vrijkomt wanneer bladeren of stengels beschadigd raken, geeft een zeer sterke kleur af.

Bij bestaande of eerdere leveraandoeningen mag stinkende duizendknoop niet worden gebruikt. Ook galwegaandoeningen vallen hieronder. Zwangere vrouwen en moeders die borstvoeding geven, moeten bovendien afzien van het gebruik van stinkende gouwe, evenals kinderen tot en met 12 jaar. Bij tekenen van een leveraandoening (bijvoorbeeld gele verkleuring van de huid en ogen, donkere urine of pijn in de bovenbuik) moet u het gebruik onmiddellijk staken en een arts raadplegen.

Stinkend kruid wordt beschouwd als een traditioneel middel tegen wratten. Als het geen huidirritaties en soortgelijke pijnlijke symptomen zou veroorzaken, zou het voor dit doel waarschijnlijk heel geschikt zijn.
Anders gebeurt het vaak innerlijk bij lichte krampachtige klachten in het bovenste deel van het spijsverteringskanaal toegepast, net als bij galklachten. Ook hier wordt het mogelijke nut beperkt doordat Stinkende gouwe kan het spijsverteringsstelsel irriteren. Gebruik daarom nooit op eigen initiatief stinkende gouwe, maar alleen in overleg met uw arts.

Vanwege het mogelijke, hierboven genoemde effect van stinkende gouwe op de spijsvertering wordt het aanbevolen om het bekende middel Iberogast® Classic bijgevoegd. Daarbij wordt een bepaalde hoeveelheid stinkende gouwe, respectievelijk de daarin aanwezige alkaloïden, niet overschreden, zodat de Verdraagbaarheid van het middel kan worden gegarandeerd. Als u het zekere voor het onzekere wilt nemen en een preparaat zonder stinkende gouwe wilt gebruiken, zijn er ook varianten van Iberogast zonder stinkende gouwe verkrijgbaar.

Als men stinkende gouwe oraal wil innemen, wordt het vaak in een Thee gezet. Ook hier kunnen we weer alleen afraden, omdat te grote hoeveelheden stinkend kruid of de daarin aanwezige alkaloïden ernstige schade kunnen aanrichten. Juist om die reden worden er geen salades of soortgelijke gerechten met dit kruid bereid.
U moet dus helemaal niets met stinkende gouwe doen, tenzij uw arts u dat aanraadt. Het gebruik van dit kruid brengt gezondheidsrisico’s met zich mee.

Ja, die zijn er. Er zijn echter ook onderzoeken naar de toxiciteit van Stinkend kruid. Bovendien zijn er nauwelijks studies over Stinkend kruid op representatieve wijze en met voldoende proefpersonen is uitgevoerd. Daarom is het ook vandaag de dag nog onduidelijk of Stinkende kruiskruid daadwerkelijk werkzaam is of toch eerder schadelijk. Aanhangers van de natuurgeneeskunde zetten echter graag in op stinkende gouwe, net als voorstanders van de homeopathie.