Zoethout: het belangrijkste in één oogopslag

zoethout fascineert ons mensen al duizenden jaren. Als geneeskrachtige plant wordt zoethout gebruikt in de Kruidenkunde Gebruik, als drop in de keuken. Daarnaast bezit zoethout een breed scala aan andere eigenschappen die het belang ervan in de plantenwereld en de menselijke geschiedenis onderstrepen.

 

‘Zoethout raspen’ betekent doorgaans ‘iets mooier voorstellen dan het is’. Uit de zoethoutwortel winnen we het buitengewoon populaire snoepje: zoethout. De waardevolle bestanddelen van deze plant maken maar ook tot een interessante geneeskrachtige plant.

Echte zoethout (Glycyrrhiza glabra) is inheems in het gebied rond de Middellandse Zee tot in West-Azië. Deze plantensoort blijkt een echte zonliefhebber te zijn. Ze staat het liefst in de zon, maar wel goed beschermd tegen de wind. Echte zoethout kan groeien in moerasgebieden in Rusland, maar ook in droge gebieden in China of het Midden-Oosten. 

Het duurt echter ongeveer drie jaar voordat de eerste zoethoutwortels geoogst kunnen worden. Dan zijn de wortels sterk genoeg om verder te worden verwerkt. Het typische teeltgebied van echte zoethout strekt zich uit over het Midden-Oosten.

Zoethout behoort tot de families van de Witgeelbloemigen en peulvruchtigen, net als bijvoorbeeld bonen, erwten en pinda’s. Bij deze planten staat het zaad centraal: bij zoethout zijn dat de wortels. 

 

Zoethoutwortels leveren niet alleen het extract, waaruit de drop wordt gemaakt (daarover later meer). De wortels zijn ook het onderdeel dat verantwoordelijk is voor de geneeskrachtige werking. De belangrijkste bestanddelen van de zoethoutwortel zijn triterpensaponinen, vooral in de vorm van glycyrrhizine. Deze stof is 50 keer zo zoet als suiker en verantwoordelijk voor de bijzondere zoetheid van de zoethoutwortel. De wortels kunnen tot 15 % glycyrrhizine bevatten.

Bovendien zijn de wortels rijk aan flavonoïden en coumarinen, die onder andere verantwoordelijk zijn voor de gele verkleuring van de wortels. Al met al moeten tot 400 verschillende ingrediënten bevatten in zoethout voorkomen.

 

Drop wordt gemaakt door de Het inkooken van het sap van de zoethoutwortel verkregen. Eerst kookt men de zoethoutwortels in water en perst men ze uit. Na het filteren kan men ook met stoom werken. Zo ontstaat een aromatisch afkooksel dat van oudsher als geneesmiddel wordt gebruikt. Voegt men echter de volgende ingrediënten aan het afkooksel toe, ontstaat er heerlijke zoethout:

• Meel
• geleermiddelen
• Smaken
• Suiker

Als geneeskrachtige plant biedt echte zoethout een breed werkingsspectrum. De bestanddelen zouden ontstekingsremmende effecten hebben en de vorming van maagzuur verminderen, hoewel deze werkingsmechanismen nog niet volledig zijn opgehelderd. Toch wordt echte zoethout inmiddels gebruikt als Behandeling van gastritis wordt gebruikt. Bijzonder is dat het ontstekingsremmende effect niet tot stand komt door remming van de prostaglandinebiosynthese, maar blijkbaar door een verplaatsing van de leukocyten (witte bloedcellen) naar de plaats van de ontsteking. Dit werkingsmechanisme is vanuit medisch oogpunt uiterst interessant.

Er wordt ook verondersteld dat het een antivirale en anti-ulcerogene werking heeft. De zoethoutwortel zou bovendien in staat zijn om slijm dat zich in de luchtwegen heeft opgehoopt vloeibaar te maken (slijmoplossend). Verkoudheden met hoest kunnen op deze manier worden verlicht, Ook hier worden medicinale theeën met zoethoutwortel voorgeschreven. Zoethoutwortel wordt dus het vaakst gebruikt bij maagklachten zoals gastritis en bij aandoeningen van de luchtwegen.

Gedroogd en fijngemalen of geraspt van de zoethoutwortel en de scheuten ervan kan thee worden gezet. Een koude opgieting is ook mogelijk.

Al in de oudheid kenden ze en gebruikten de mensen de plant als geneesmiddel. Tegenwoordig wordt in talrijke studies grondig onderzoek gedaan naar de werkingsmechanismen van zoethout. Het medisch werkzame potentieel van de zoethoutwortel werd erkend in de titel „"Geneeskrachtige plant van het jaar", die haar in 2012 werd toegekend.

In Europa komt de zoethoutwortel vooral voor in Kruidentheeën tegen verkoudheid of maagklachten Toepassing. In de traditionele Chinese geneeskunde zijn de toepassingsgebieden veelzijdiger. Hier worden etherische oliën van zoethoutwortel gebruikt, evenals gedroogde zoethoutwortels, plantenextracten en dergelijke. Ze helpen bijvoorbeeld bij ontstekingen en bij de regulering van het immuunsysteem.

 

Om een bepaald werkzaam bestanddeel in de reguliere geneeskunde te mogen gebruiken, moet de werkzaamheid en onschadelijkheid van een preparaat uitgebreid worden aangetoond door middel van grootschalige studies. Een middel kan dus (vermoedelijke) werkingsmechanismen hebben, zonder officieel een therapeutische indicatie te vermelden. 

Het gebruik van zoethout werd in de volgende gevallen medisch erkend:

• Gastritis (ontsteking van het maagslijmvlies)
• Maag- en twaalfvingerige darmzweren
• Hoest en bronchiale catarre

Een kleinschalig onderzoek, dat onvoldoende is om een therapeutische indicatie te onderbouwen, wijst op een ontstekingsremmende werking bij huideczeem. In de traditionele geneeskunde worden preparaten met zoethoutwortel ook gebruikt tegen brandend maagzuur . Daarnaast bestaat er een licht vermoeden dat zoethoutwortel zou kunnen helpen bij de overgang.

Houd rekening met de beperkingen van zelfmedicatie en gebruik zoethoutwortels altijd alleen in overleg met medisch specialisten of therapeuten. Vooral als u medicijnen gebruikt, kan het gebruik van zoethoutwortels tot interacties leiden.

 

De zoethoutwortel wordt niet alleen vanwege zijn geneeskrachtige eigenschappen gebruikt. In de industrie wordt vaak gebruikgemaakt van zoethoutwortels om de De smaak verbeteren. De glycyrrhizine die erin zit, is 50 keer zo zoet als gewone suiker. Daarom wordt het aan bepaalde voedingsmiddelen toegevoegd om ze zoeter te laten smaken. Thee wordt vaak zonder suiker gezoet met zoethoutwortel. 

Talrijke tabaksfabrikanten voegen zoethoutwortel toe aan hun tabak, zodat de rook aangenamer en zoeter smaakt. In diervoeding worden bestanddelen van zoethoutwortels gebruikt als toevoegingsmiddelen.

Niet in de laatste plaats maakt de De voordelen van zoethoutwortel voor de cosmetica-industrie: Vanwege de ontstekingsremmende en vermoedelijk huidverhelderende eigenschappen wordt zoethoutwortel in sommige crèmes en lotions gebruikt. 

 

Er is bijna geen enkele geneeskrachtige plant die zo’n rijke traditie en lange geschiedenis heeft als zoethout. Zo wordt de zoethoutwortel al genoemd in het oudste werk over de traditionele Chinese geneeskunde: het Shennong Ben Cao Jing. Tegenwoordig behoort het middel in China tot de 10 belangrijkste natuurlijke geneesmiddelen.

Andere traditionele geneeskundige stromingen, zoals de de Indiase ayurvedische geneeskunde of de traditionele Japanse of Perzische geneeskunde kenden de zoethoutwortel al eeuwenlang als geneesmiddel.

Ook in Europa biedt zoethoutwortel al heel lang verlichting. In Babylonische en Oud-Egyptische bronnen wordt zoethout al als geneeskrachtige plant genoemd. In Midden-Europa en met name Noord-Europa raakte zoethout pas later ingeburgerd. Toch verwijst bijvoorbeeld Hildegard van Bingen zich persoonlijk heeft verdiept in bepaalde werkingsmechanismen van zoethoutwortels. Tegenwoordig is zoethout als snoep vooral wijdverspreid in Noord-Europa, dus juist daar waar het pas vrij laat zijn intrede deed.

 

Deze meerjarige, winterharde vaste plant kan tot twee meter hoog worden. De stengels lopen elk jaar opnieuw uit. De bloemen schitteren in kleuren variërend van lichtpaars tot wit. De zoethoutwortel ontwikkelt zich tot een lange penwortel, die in de loop van de tijd zich sterk heeft vertakt en verhout.

 

Hoewel zoethoutwortel al heel lang als geneeskrachtige plant wordt gebruikt, moet men toch niet in overmatige hoeveelheden worden geconsumeerd. Het hoge gehalte aan glycyrrhizine kan bij overmatige inname de bloeddruk verhogen en de bloedsuikerspiegel uit balans brengen. Ook lijkt het invloed te hebben op de kaliumhuishouding.

Mensen met Nierproblemen, diabetes of hoge bloeddruk, evenals zwangere vrouwen moeten dus afzien van het gebruik van zoethoutwortel of eerst overleggen met hun arts.

 

Zoethout is vrij onderhoudsvriendelijk, als u eenmaal de juiste plek hebt uitgekozen. U moet zoethout in het voorjaar planten. Plant de planten niet te dicht op elkaar, maar houd een afstand van ongeveer 50 cm aan. Een diepe, humusrijke en goed doorlatende grond op een plek in de volle zon is ideaal. Boerentuinen en kruidentuinen zijn hiervoor uitermate geschikt. De plant hoeft slechts licht vochtig te worden gehouden en kan vanaf het vierde of derde jaar worden geoogst. 

Wilt u zelf een tinctuur met zoethoutwortel maken?, doe 50 g van de fijngehakte wortels in een afsluitbare glazen pot. Voeg daar ongeveer 200 milliliter sterke drank met minimaal 40 % alcohol aan toe. Zet de pot drie weken lang op een warme plek en schud hem regelmatig.

 

Net als bij veel andere planten hangt het ook bij zoethout af van de dosering. In te grote hoeveelheden kunnen de bestanddelen invloed hebben op de lichaamseigen hormonen. Bij diabetes, hoge bloeddruk, nieraandoeningen en tijdens de zwangerschap en borstvoeding wordt het gebruik ervan over het algemeen afgeraden.

Overigens: het gezegde „zoethout raspen” komt voort uit het feit dat men vroeger, voor een medicinale thee tegen hoest of iets dergelijks, zoethout in de thee van de zieke raspte, wat natuurlijk als een vleiend gebaar werd opgevat. 

En tot slot: wist u dat Wist je dat Napoleon waarschijnlijk altijd een zakje met zoethoutwortelpoeder bij zich had? Hiermee zou hij zijn gastritis hebben behandeld, waaruit blijkt dat ook de Franse vorst op de hoogte was van de werkzame bestanddelen van deze wortels.

 

Op zich bestaat er geen allergie voor zoethout. Als u echter bijvoorbeeld last heeft van een Histamine-intolerantie, mag u geen zoethout innemen, omdat dit histamine bevat. 

Veel theesoorten bevatten zoethout om voor een natuurlijke zoetheid zonder suiker te zorgen. Bepaalde ingrediënten zijn tot wel 50 keer zo zoet als suiker en zijn daarom uitermate geschikt voor gebruik in thee.

Zoethout is de plant die ten grondslag ligt aan de Snoep: drop zit. Het behoort tot de onderfamilie van de vlinderbloemigen binnen de familie van de peulvruchtigen. Al eeuwen tot millennia lang worden er theeën van gezet voor verschillende doeleinden. Uit de wortels van het echte zoethout wordt bovendien drop gemaakt.  

Echt zoethout komt zeer wijdverspreid voor. In de hele het Middellandse Zeegebied is ze te vinden, en bovendien ook in gebieden zoals China en zelfs Rusland. Dat zoethout een echte alleskunner is, blijkt wel uit het feit dat het zowel in droge gebieden als in moerassige gebieden uitstekend kan gedijen. Probeer het dus gerust eens uit en kweek zoethout ook in uw tuin. Tips en trucs hierover vindt u hierboven.