Hysop: werking, gebruik en dosering

bijenkruid, ijzerkruid, Ibsche, Isop, dat zijn slechts enkele van de namen voor de dwergstruik, die zowel als keukenkruid als geneeskrachtige plant bekend staat: Hysop (Hyssopus officinalis) hoort net als Salie, Tijm en rozemarijn behoren tot de lippenbloemenfamilie. Zijn naam is afkomstig uit het Hebreeuws en kan worden vertaald als Heilig kruid vertalen.

In het wild groeit dit overblijvende kruid bij voorkeur op zonnige plekken met kalkrijke, voedselarme bodems. De De bakermat van de hysop zijn de droge weiden van Zuidoost-Europa en Klein-Azië, maar als gevolg van de klimaatverandering breidt hij zich steeds verder naar het noorden uit.

Als vaste plant in de tuin doet Hysop met zijn kruidige, aromatische geur een mooie aanblik. Bijen, vlinders en andere insecten vinden in de struiken een uiterst rijke bron van nectar en stuifmeel.

 

De bladeren en bloemen – of ze nu vers geplukt of gedroogd zijn – kunnen op allerlei manieren in de keuken worden gebruikt. Qua smaak doen ze denken aan Hysop salie en Kamfer. Het geeft salades, kwark, soepen en vis- en aardappelgerechten een licht bittere smaak. Vanwege de intense smaak volstaat het om de gerechten met slechts enkele blaadjes op smaak te brengen.

 

Ook als Huisplant werd hysop al lang gewaardeerd en al vroeg in kloostertuinen gekweekt. Ook Hildegard van Bingen wees op de positieve effecten ervan voor de gezondheid en beschrijft de Hysop als „van droge aard en matig warm“. In de Hildegard-geneeskunde is hysop daarom een veelgebruikt ingrediënt. Vooral het maag-darmkanaal zou door bereidingen met hysop weer op gang worden gebracht. Hildegard von Bingen gebruikte de Hysop bij lever- en longklachten en bij nier- en galstenen. [1]

Vandaag wordt Hysop vanwege zijn Ingrediënten daarnaast wordt er een bloedzuiverende, bloedstelpende, krampstillende en slijmoplossende werking aan toegeschreven. Bij verkoudheid zou het als huismiddeltje hoest verlichten. Bij heesheid zou het helpen, Gorgelen met hysop. Het is wetenschappelijk aangetoond dat Hyssopus officinalis de spijsvertering stimuleert en een antiseptische werking heeft. [2]

Met betrekking tot Hysopolie, dat door middel van destillatie uit de plant wordt gewonnen, is het onderwerp van discussie of het ook een stimulerende werking heeft. Het gebruik ervan zou dus kunnen dienen als natuurlijk middel om je humeur te verbeteren bij depressies de moeite waard zijn.

 

Hysop bevat dezelfde ingrediënten als het gelijknamige product etherische hysopolie met Pinocamphon en isopinocamfon als belangrijke bestanddelen. Daarnaast bevat het bitterstoffen, glycosiden, looistoffen en choline, evenals een klein gehalte aan kamfer. Vooral het Hysopolie wordt wereldwijd gebruikt in de Cosmetica en als kruidengeneeskunde en wordt gebruikt als zeer waardevolle levensmiddelenadditief in de voedingsmiddelen- en farmaceutische industrie.

Over de ingrediënten en de werking van de Hyssopus officinalis L. zijn er talrijke onderzoeksartikelen gepubliceerd. In een overzichtsartikel zijn alle artikelen die tussen 1885 en 2018 over Hyssopus officinalis L. zijn verschenen, samengevat en geëvalueerd. De auteurs komen tot de conclusie dat de Hysop niet alleen als kruid, maar ook op medisch gebied een zeer belangrijke geneeskrachtige plant is, die talrijke „fyto-constituenten“ – dat wil zeggen plantaardige werkzame stoffen – bevat, waaronder verschillende quercetinen en pyranosiden. [2]

Aan de verschillende bestanddelen van de hysop worden door de wetenschap de volgende eigenschappen toegeschreven [2, 3]:

• antioxiderend (radicalenvangers),
• anticonvulsieve (krampstillende)
• antimycotische (schimmelremmende),
• antimicrobiële (bacterieremmende),
• en diverse andere farmacologische werkingen.

De auteurs van het overzichtsartikel komen tot de volgende conclusie: „De Hysop (H. officinalis L.) is een vrij belangrijke geneeskrachtige plant, die verschillende fytoconstituenten van farmaceutisch belang bevat en kan worden ingezet voor de verbetering en behandeling van diverse aandoeningen, zoals microbiële infecties, epilepsie, zweren en krampen.” [2]

 

Hysop bereikt een hoogte van maximaal 60 centimeter. Bij goede verzorging groeit de plant uit tot een weelderige struik. De bladeren, die aan korte scheuten zitten, zijn aan beide zijden bedekt met olieklieren. De bloei begint in juni en duurt tot in augustus. Meerdere van de vijfbladige bloemen vormen een schijnaren. Meestal schitteren ze in blauw of paars, soms ook in wit of roze.

 

1. Dubois, J. (2012) Hildegard von Bingen. Het praktijkboek voor een gezond leven. Tandem Verlag, Potsdam.
2. Tahir M. (2018) Fytochemie en farmacologisch profiel van de traditioneel gebruikte geneeskrachtige plant hysop (Hyssopus officinalis L.) Journal of Applied Pharmaceutical Science 8, 132–140. DOI: 10.7324/JAPS.2018.8721
3. Fathiazad F et al. (2011) Fytochemische analyse en antioxidantwerking van Hyssopus officinalis L. uit Iran. Adv Pharm Bull. 1: 63–67. DOI: 10.5681/apb.2011.009

Hysop smaakt subtiel kruidig en licht bitter. De unieke smaak past perfect bij tal van gerechten. Daarom wordt dit kruid graag gebruikt bij pittige vlees- en visgerechten. Soepen, stoofpotjes en salades kunnen ook vrij vaak met hysop worden verrijkt.
Dit kruid komt niet alleen in pittige gerechten voor. In zoete gerechten zoals fruitbereidingen, compotes en bij andere desserts zorgt de kruidige, bittere smaak voor een verfrissende afwisseling. Experimenteer een beetje met het kruid om de perfecte combinaties te ontdekken.
In de natuurgeneeskunde beschouwen niet weinigen de hysop als een geneeskrachtige plant. De basis hiervoor wordt gevormd door de gezonde etherische oliën, evenals bitterstoffen, aromastoffen en looistoffen. Het kruid werd daarom lange tijd gebruikt voor Longziekten of bij Spijsverteringsproblemen. Tegenwoordig worden extracten en tincturen van hysop nog vrij vaak gebruikt bij Huidziekten gebruikt. Verder worden bij verkoudheid theeën met hysop gekookt.

Er gaat niets boven verse hysop uit de tuin. Aangezien de plant erg veerkrachtig is en zelfs onder slechte omstandigheden kan groeien, is het zeker aan te raden om hysop in je eigen tuin te kweken. In geen enkel product uit de supermarkt vind je zoveel etherische oliën en secundaire plantstoffen. De juiste verzorging in de tuin is echter wel van belang. Hysop moet je elk jaar vóór augustus met ongeveer een derde terugsnoeien. Het is belangrijk om vóór augustus te snoeien, zodat de snoeiwonden voldoende tijd hebben om te genezen voordat er nachtvorst optreedt. In het voorjaar kunt u de hysop ook terugsnoeien, maar in de nazomer ziet u betere resultaten.

Hysop wordt vaak gebruikt als Beplanting langs de randen van bloembedden wordt gebruikt omdat het insecten en ongedierte kan weren. Vooral slakken zijn een plaag voor hobbytuinders, omdat ze de knollen en bollen opeten voordat de plant de kans krijgt om te groeien. Hier kan hysop uitkomst bieden.
Vanwege zijn verfrissende, kruidige smaak wordt de hysop stevige vlees- en visgerechten toegevoegd. In desserts is hysop eerder een exotisch ingrediënt, maar toch komt het voor af en toe in compotes en fruitbereidingen. In salades, stoofschotels en bijvoorbeeld pastagerechten past hysop uitstekend bij Kool, lavendel, rode biet of tijm. Ysop is bovendien erg populair in combinatie met wijn bij maaltijden – de smaken vullen elkaar uitstekend aan.

Hysop is eetbaar en wordt als specerij aan sommige gerechten toegevoegd. De de decoratieve bloemen hebben een milde smaak en worden meestal als garnering gebruikt. U moet zuinig omgaan met de gedroogde bladeren en scheutuiteinden, omdat deze vrij intens van smaak zijn. Let erop dat u de hysop niet mee laat koken, anders verliest deze snel zijn aroma’s. Let er bij het zetten van thee op dat u niet te veel hysop gebruikt. In sommige gevallen kan dit buikpijn veroorzaken.

De geurige netel wordt ook wel aangeduid als Anijs-hysop. Net als de hysop bloeit deze paars en verspreidt hij zelfs een soortgelijk aroma. De hysop wordt echter van oudsher als kruid gebruikt en komt vaker voor in de keuken dan de geurige netel.
Hobbytuiniers zijn dol op de geurige netel, omdat deze winterhard is en zelfs onze Duitse winter buiten kan doorstaan.

Hysop wordt in de volksmond ook wel ijzerkruid genoemd. Zo heeft Hildegard von Bingen al met de plant geëxperimenteerd en vastgesteld dat deze nuttig kan zijn voor de menselijke gezondheid.
Wat vaak wordt verward, is de Hysop als verbena en de echte verbena. De echte verbena is een heel andere plant uit de familie van de verbenaceae – hysop behoort tot de lippenbloemigen. Terwijl hysop bovendien in Midden- en Zuid-Europa inheems is, komt de echte verbena vooral voor in tropische gebieden.