Goudsbloem in de kloostergeneeskunde

De goudsbloem (Calendula officinalis) is een Plantensoort uit de composietenfamilie (Asteraceae). De goudsbloem wordt al heel lang als geneeskrachtige plant gebruikt, en daarom vertrouwen veel mensen ook vandaag de dag nog op bepaalde delen van de goudsbloem.
Waar de plant oorspronkelijk vandaan komt, is tot op heden onbekend. Vermoedelijk vindt ze haar oorsprong in het Middellandse Zeegebied. Inmiddels komt ze voor in heel Europa, zowel gekweekt als in het wild. De goudsbloem is is niet veeleisend en stelt weinig eisen aan de ondergrond. Om goed te gedijen geeft ze de voorkeur aan puin en voedingsrijke, losse grond.

Flavonoïden vormen de belangrijkste bestanddelen van de goudsbloem, met name quercetine- en isorhamnetineglycosiden. Deze zijn aanwezig in een concentratie van maximaal één procent. Flavonoïden zijn, grofweg gezegd, de kleurstoffen van planten. Sommige artsen raden daarom bijvoorbeeld aan om je voeding zo flavonoïderijk mogelijk te maken.
Etherische oliën komen weliswaar ook voor in deze composietbloemige plant, maar in een vrij lage concentratie, waardoor preparaten hiermee moeilijk te vinden zijn.
Polysacchariden (grotere suikers of koolhydraten) zijn met een aandeel tot 15 % nog steeds behoorlijk goed vertegenwoordigd. Het wordt pas echt interessant bij de achenes (vruchten van de goudsbloem). Deze bevatten tot wel 25 % vet, waarbij het zeldzame vetzuur calendulazuur een groot deel daarvan kan uitmaken.

Als cultuurgewasDe goudsbloem maakte in Europa al lang deel uit van het straatbeeld. Maar pas in de middeleeuwen vestigde Hildegard von Bingen de aandacht op de heilzame eigenschappen ervan. In de *Physica* beschreef deze universele geleerde een plant, die bij spijsverteringsproblemen een ondersteunende werking heeft en verschillende soorten ontstekingen helpt genezen – de Ringula. Daarmee werd de goudsbloem bedoeld.

Op dit moment is er volgens de EU officieel onvoldoende bewijs voor een medische werking vanwege een gebrek aan onderzoek. Aangezien het echter een zo lange traditie kent, wordt het geclassificeerd als niet-schadelijk voor de gezondheid, waardoor het verder kan worden geconsumeerd. In de industrie wordt de goudsbloem gebruikt voor kleurstoffen, theemengsels en juist ook als geneeskrachtige plant.

Inwendig gebruikt, moet de Ringula bij Bij menstruatieklachten en bij maag- en darmklachten Verlichting brengen. Pluk daarvoor een paar goudsbloembloemen en maak er thee of een tinctuur van.
Veel vaker komt de uitwendig gebruik van de geneeskrachtige plant. De goudsbloem helpt om, helpt slecht genezende wonden te sluiten, remt ontstekingen en heeft een virusdodende, schimmelwerende en antimicrobiële werking. Het is een veelgebruikt ingrediënt in wondgenezende zalven.

Kenmerkend voor de eenjarige Goudsbloemen zijn haar bloemblaadjes die als zonnestralen zijn gerangschikt. Door haar uiterlijk wordt ze in de volksmond ook wel ‘goudbloem’ genoemd.

Als de zon tussen juni en oktober opkomt, biedt de goudsbloem een fascinerend schouwspel. Precies bij zonsopgang opent ze haar bloemen, die schitteren in talrijke gele tinten – van eidooiergeel tot oranjgeel. En als de zon ’s avonds steeds verder langs de horizon zakt, sluiten de bloemblaadjes zich langzaam weer. Bij regen laat ze zich tijdens de bloeiperiode helemaal niet in haar volle pracht zien.

Zoals hierboven al vermeld, kun je je voeden met de goudsbloem. De vruchten bevatten vrij veel vet en de plant zelf bevat veel polysacchariden. De smaak schijnt echter nogal bitter en peperig zijn.
De goudsbloem wordt het meest gebruikt als tinctuur bij uitwendige klachten, Hildegard von Bingen gebruikte het bijvoorbeeld bij wonden en ontstekingen.

Als u een preparaat met goudsbloem via de mond inneemt, kan dat kan eventueel helpen bij menstruatiepijn en maagpijn. Zoals echter al is vermeld, is er vanuit de EU onvoldoende bewijs voor een medisch effect.

In de industrie wordt de goudsbloem bijvoorbeeld gebruikt als sierkruid toegevoegd aan thee of om de kleur van kaas te verbeteren. Tegenwoordig kopen de meeste mensen goudsbloem ook in de vorm van thee.

Ja. De term ‘Ringelblume’ is de Duitse naam voor Calendula officinalis. U kunt de termen ‘Ringelblume’ en ‘Calendula’ dus gerust als synoniemen voor elkaar gebruiken. Bovendien kunt u de verschillen tussen beide grondig onderzoeken door arnica en ringelblume te kopen – in een dubbelpakket.

De arnica (Arnica montana) is een andere bloem. Ze heeft met de goudsbloem gemeen dat ze allebei tot de composietenfamilie behoren; ze zijn dus verre verwanten. Vanwege hun vergelijkbare toepassingsgebieden worden arnica en goudsbloem echter vaak tegelijkertijd gebruikt.
De goudsbloem, die Hildegard von Bingen nog ‘Ringella’ noemde, werd vooral gebruikt voor wondgenezing. Hieruit zou men kunnen afleiden dat de calendula mogelijk een ontstekingsremmende, zwellingsremmende en antimicrobiële werking zou kunnen hebben. Voor hetzelfde doel wordt arnica in ieder geval al eeuwenlang gebruikt. Sommigen beschouwen de goudsbloem als een mildere variant van arnica, omdat arnica in bepaalde gevallen wellicht beter zou kunnen helpen.

Meestal wordt een Thee van goudsbloemen, gedronken bij menstruatieklachten of buikpijn. Afgezien daarvan gebruikte men vroeger graag gaasverbanden die waren doordrenkt met goudsbloemextract, Wonden verzorgd. Ook vandaag de dag gebruiken veel mensen nog steeds tincturen van goudsbloem bij kleine verwondingen of ontstekingen.

Goudsbloem-weerorakel: Je hoort deze uitdrukking nogal eens. Dat komt doordat de goudsbloem ’s ochtends opengaat. Daarbij let ze goed op het weer: Als de bloemen al vóór 7 uur opengaan, wordt het hoogstwaarschijnlijk een erg warme en zonnige dag. Als de bloemen na dat tijdstip echter nog gesloten zijn, let dan op het weerorakel van de goudsbloem: het wordt waarschijnlijk bewolkt of zelfs regenachtig.